9 lutego 2023 roku ukazał się na łamach Kroniki Beskidzkiej trzeci artykuł informujący o inwestycjach w Gminie Czechowice-Dziedzice w ramach projektu „Z zapałem przeciw zmianom klimatu zielono-niebieska infrastruktura w Gminie Czechowice-Dziedzice”. Pierwszy ukazał się 15 grudnia 2022 roku. W niniejszym artykule możemy przeczytać m.in. o sposobach na ochronę powietrza w naszej gminie.
Dwa tysiące nowych drzew zostanie posadzonych w tym roku w Czechowicach-Dziedzicach w ramach projektu „Z zapałem przeciw zmianom klimatu – zielono-niebieska infrastruktura w Gminie Czechowice-Dziedzice”, dofinansowanego z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i z budżetu państwa. Będą to tzw. zielone wyspy, czyli nowe zadrzewione tereny, odgrywające ważną rolę w śródmiejskim środowisku i służące m.in. poprawie jakości i ochronie powietrza.
Jednym z najpoważniejszych problemów współczesnego świata jest zanieczyszczenie powietrza, wpływające niekorzystnie na zmiany klimatu, pociągające za sobą wzrost globalnych temperatur, topnienie lodowców, zmianę rozkładu opadów i wzrost poziomu mórz. Aby spróbować złagodzić zmiany klimatu, należy z jednej strony zmniejszać ilość emisji gazów cieplarnianych, a z drugiej – aktywnie podejmować działania na rzecz wspierania naturalnych mechanizmów oczyszczania powietrza.
Smog, oprócz tego, że niszczy klimat, ma również zatrważająco szkodliwy wpływ na zdrowie człowieka. Przyczynia się do rozwoju wielu chorób, a długotrwałe przebywanie w zanieczyszczonym powietrzu wpływa negatywnie na funkcje i stan organizmu. Walka ze smogiem – słusznie utożsamianym w dużym stopniu z tzw. niską emisją – jest kluczowa dla poprawy jakości powietrza, którym oddychamy, w tym w szczególności dla kondycji naszych płuc. Ale ograniczanie szkodliwej emisyjności budynków i środków transportu nie wystarczy, aby móc oddychać czystym powietrzem – należy również zadbać o wspieranie zielonych płuc naszej planety, czyli działać na rzecz poszerzania obszarów zadrzewionych – lasów i parków, a zwłaszcza tych terenów, w otoczeniu których mieszkańcy przebywają najbliżej, czyli zielonych obszarów śródmiejskich.
Zielone wyspy
Gmina Czechowice-Dziedzice podejmuje szerokie działania mające na celu ochronę powietrza. W ramach obecnego, „klimatycznego” projektu wyrazem tych działań są między innymi wspomniane na wstępie zielone wyspy. Powstaną one na terenach wyłączonych z jakiejkolwiek działalności gospodarczej, więc posadzone na nich drzewa mają szansę dożyć tam sędziwego wieku. Będą to rodzime gatunki drzew liściastych i iglastych, w tym również gatunki biocenotyczne stanowiące pokarm i miejsce bytowania zwierząt, takie jak jarząb pospolity, lipa, głóg, wiśnia ptasia czy jabłoń dzika. Zostaną nasadzone na sześciu gminnych działkach o łącznej powierzchni blisko 4 hektarów (przyległych do ulic: Cmentarnej, Świerkowickiej, Wierzbowej, Wodnej, Zajęczej i Starowiejskiej).
Przetarg został ogłoszony w grudniu 2022 roku, a realizację zamówienia zaplanowano do połowy kwietnia 2024 roku. Założenie zielonych wysp ma na celu zwiększenie powierzchni zielonych, wsparcie bioróżnorodności oraz poprawę jakości powietrza na terenie Gminy Czechowice-Dziedzice.
O projekcie
Przypomnijmy, że Czechowice-Dziedzice znalazły się w elitarnym gronie 19 miast i gmin, którym udało się pozyskać środki z Funduszy Norweskich i EOG na realizację projektów łagodzących skutki zmian klimatycznych oraz adaptację do nich. Dzięki sięgającemu blisko 10 milionów złotych dofinansowaniu z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014-2021 – Program „Środowisko, Energia i Zmiany Klimatu”, w ciągu najbliższych czterech lat na terenie gminy zrealizowane zostaną liczne inwestycje proekologiczne i przeciwpowodziowe.
Realizacja projektu przewidziana została na lata 2021-2024. Jego całkowita wartość to13 377 083,93 złotych. Przy dofinansowaniu w wysokości 9 855 625,86 złotych (w tym dofinansowanie z MF EOG 8.377.281,98 zł, a z Budżetu Państwa 1.478.343,88 zł), gminie pozostaje sfinansowanie wkładu własnego w wysokości 3 521 458,07 złotych. W ramach projektu zaplanowano cały szereg powiązanych ze sobą działań. Dzięki skutecznej aplikacji gminy o środki projektowe powstają zbiorniki retencyjne, ogrody deszczowe, zielone wiaty przystankowe, ścieżka rowerowa oraz właśnie zielone wyspy drzew.
PONE, OZE i nie tylko
Gmina Czechowice-Dziedzice od lat realizuje liczne programy i projekty wspierające mieszkańców i gminne zasoby komunalne w inwestycjach termomodernizacyjnych i wymianie źródeł ciepła. Wystarczy wspomnieć chociażby wieloletni Program Ograniczenia Niskiej Emisji w Gminie Czechowice-Dziedzice, oferujący mieszkańcom dotacje do zakupu ekologicznych urządzeń grzewczych, czy program poprawy jakości powietrza poprzez zwiększenie udziału Odnawialnych Źródeł Energii (m.in. paneli fotowoltaicznych, kolektorów słonecznych itp.) w wytwarzaniu energii na terenie Gminy Czechowice-Dziedzice.
W ostatnich latach przeprowadzono również liczne termomodernizacje budynków gminnych, między innymi szkół i przedszkoli, budynków komunalnych, strażnic OSP czy Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji. W wielu obiektach inwestycje i remonty gminne wiązały się ponadto z wymianą źródeł ciepła. Wspiera się także niskoemisyjność środków transportu publicznego, systematycznie inwestując wysiłek władz i służb miejskich oraz środki w zakup nowoczesnej floty dla Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej w Czechowicach-Dziedzicach Sp. z o.o. w postaci autobusów hybrydowych i elektrycznych. Na ten cel również udało się skutecznie pozyskać środki zewnętrzne. Dzięki tym działaniom powietrze jest czystsze, a liczne gminne budynki generują znaczące oszczędności w budżecie gminy. Ponadto gmina od lat buduje przyjazny klimat dla nowoczesnych inwestycji, wspierając nowatorskie technologie i promując innowacyjność w przedsiębiorczości.
Jeszcze więcej zieleni w gminie
Trzeba podkreślić, że zieleń i drzewa to w Gminie Czechowice-Dziedzice nic nadzwyczajnego, bo to prawdziwie zielona gmina. Szacuje się, że około 40% powierzchni zajmują tu tereny rolne, m.in. pastwiska, łąki, sady oraz pola uprawne i gospodarstwa ogrodnicze. Duży udział, bo około 16%, stanowią lasy (największe kompleksy leśne są zlokalizowane w okolicach Zabrzega, Świerkowic i Podraja). Wśród zbiorowisk leśnych dominują bory sosnowe, bory mieszane, grądy, lasy łęgowe, łęgi topolowo-wierzbowe oraz zarośla wierzbowe. Ważnym elementem przyrodniczym jest również zieleń śródmiejska, która jest stale poszerzana. Tylko w ubiegłym, 2022 roku do użytku oddano dwa nowe parki – Park Świętej Barbary oraz Park Szwajcarska Dolina. W tym roku tę bogatą, „zieloną” przestrzeń wzbogacą dodatkowo wspomniane zielone wyspy.
Co to jest ślad węglowy?
Od wielu lat rządy, organizacje pozarządowe oraz przedstawiciele przemysłu i biznesu w krajach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego podejmują szeroko zakrojone inicjatywy zmierzające do redukcji emisji gazów cieplarnianych (jedną z takich inicjatyw są właśnie Fundusze Norweskie i EOG). W ramach tych działań poszukiwano narzędzi, które określałyby wpływ danego produktu na środowisko. W ten sposób narodziła się idea śladu węglowego. Mianem tym określa się wyliczenie całkowitej emisji gazów cieplarnianych podczas pełnego cyklu życia tzw. produktu, rozumianego zarówno jako przedmiot, jak i organizm żywy. Ślad węglowy wytwarzają bowiem nie tylko fabryki, środki komunikacji i budynki, ale również zwierzęta i ludzie. Jest to – przynajmniej do pewnego stopnia – zjawisko zupełnie naturalne, jednak rozwój demograficzny i gospodarczy znacząco zwiększyły obecnie jego globalny wpływ na klimat i planetę. By zmniejszyć i ograniczyć ślad węglowy – a więc swój wkład w globalną emisję gazów cieplarnianych, w szczególności dwutlenku węgla – można chociażby przestawić się na bardziej ekologiczne źródła transportu czy wytwarzania ciepła w swoim domu, na przykład rezygnując z samochodu lub wymieniając kocioł węglowy na ogrzewanie gazowe bądź pompę ciepła. Dlatego nie mniejsze znaczenie niż inwestycyjny zapał gminy mają działania edukacyjne i kampanie podnoszące społeczną świadomość na temat zmian klimatycznych. I tego, co może zrobić każdy z nas dla lepszej atmosfery i klimatu.
Po eko-edukację do CEE
Co ma zrobić mieszkaniec Gminy Czechowice-Dziedzice, gdy chce zmniejszyć „na własnym podwórku” emisję gazów cieplarnianych i swój ślad węglowy, a nie wie, jak się za to zabrać? Z pomocą przychodzi tu Centrum Edukacji Ekologicznej w Czechowicach-Dziedzicach. Można zadzwonić i umówić się do CEE, aby skorzystać z usług ekodoradcy lub konsultacji w ramach programów ekologicznych, na przykład “Czyste Powietrze”. Fachowi ekodoradcy i konsultanci są dostępni w wybrane dni tygodnia i chętnie pomogą dobrać optymalne rozwiązanie dla budynku, a także doradzą, czy jest możliwość skorzystania na ten cel ze wsparcia ze środków publicznych.
Podczas gdy dorośli mieszkańcy z pomocą CEE wymieniają piece i ocieplają swoje domy, młode pokolenie przygotowywane jest do odgrywania znaczącej roli w ochronie powietrza i klimatu w przyszłości. Dlatego też szczególnym elementem czechowickiego „zielono-niebieskiego” projektu jest jego część skierowana do dzieci i młodzieży. Jest to bardzo ważna grupa odbiorców – ogromne znaczenie ma wpajanie od najmłodszych lat szacunku dla przyrody i naszej planety oraz wiedzy o zagrożeniach, na jakie są one narażone.
Mając na uwadze ważną rolę młodego pokolenia w budowaniu świadomości ekologicznej i klimatycznej oraz wspólnej przyszłości, Centrum Edukacji Ekologicznej w Czechowicach-Dziedzicach organizuje w ramach projektu edukacyjne konkursy ekologiczne, dedykowane dla uczniów gminnych szkół podstawowych, mające na celu podniesienie poziomu ich wiedzy na temat zmian klimatu i ich skutków. Trzy pierwsze konkursy już ruszyły, a ich tematyka jest ściśle związana z realizowaną kampanią prasową. Zagadnieniami, których dotykają, są znaczenie bioróżnorodności, alternatywne środki transportu oraz właśnie ochrona powietrza.
Czujniki sprawdzają
Działania inwestycyjne i informacyjno-edukacyjne Gminy Czechowice-Dziedzice mające na celu ochronę powietrza, którym oddychają mieszkańcy, wspierają liczne punkty sygnalizujące poziom zanieczyszczenia powietrza. O stanie powietrza informują przez 24 godziny na dobę m.in. czujnik Air- Fox, umieszczony na ścianie budynku edukacyjnego CEE, ekosłupki Air-Sensor, zlokalizowane w kilku miejscach na terenie gminy, a także system czujników do pomiaru jakości powietrza Syngeos. Te ostatnie mierniki znajdują się m.in. na budynkach gminnych szkół, a wyniki pomiarów są stale prezentowane na stronie internetowej Urzędu Miejskiego, jak również na tablicy elektronicznej zlokalizowanej w centrum miasta na budynku Straży Miejskiej. Gmina zabiega ponadto o umieszczenie na jej terenie automatycznej stacji pomiarowej zanieczyszczeń powietrza Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska.
Projekt „Z zapałem przeciw zmianom klimatu – zielono-niebieska infrastruktura w Gminie Czechowice-Dziedzice” jest współfinansowany ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014-2021 (w ramach programu: „Środowisko, Energia i Zmiany klimatu”, obszar programowy: Klimat) oraz z budżetu państwa za pośrednictwem Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (na podstawie umowy nr MFE- OG.07.03.01-12-0043/21-00 z dnia 26 listo- pada 2021 roku). Szczegóły na www.klima- tyczne.czechowice-dziedzice.pl.
